Tại sao số 4 La Mã lại được viết là IIII mà không phải là IV trên mặt số của những chiếc đồng hồ cao cấp? Phải chăng những thương hiệu hàng trăm năm tuổi lại mắc lỗi sơ đẳng về chính tả? Hay đằng sau đó là cả một câu chuyện lịch sử thú vị?
Số 4 La Mã – Nét đặc trưng của đồng hồ cổ điển
Trong thế giới đồng hồ, cọc số không chỉ để xem giờ mà còn là linh hồn của thiết kế. Nếu số Ả Rập (1, 2, 3…) mang lại vẻ đẹp hiện đại, trẻ trung và dễ đọc, thì số La Mã (Roman Numerals) là biểu tượng bất diệt của sự sang trọng, quyền quý và tính vĩnh cửu.
Chữ số La Mã được tìm thấy trên mặt số đồng hồ sớm nhất vào khoảng thế kỷ 9 Trước Công Nguyên. Có 2 giả thuyết về nguồn gốc của chúng. Một cho rằng chúng phát triển từ dấu gạch đếm cũ. Hai là giả thuyết khác cho rằng chúng bắt nguồn từ việc đếm ngón tay, do đó chúng được nhóm thành 5.
Mặc dù khó sử dụng nhưng chữ số La Mã được sử dụng rộng rãi đến thế kỷ 15.
Hầu hết các dòng đồng hồ Dress Watch (đồng hồ âu phục/công sở) trứ danh như Cartier Tank, Rolex Datejust hay Tissot Le Locle đều trung thành với cọc số La Mã. Điều này tạo ra một “chuẩn mực ngầm” (Industry Standard) mà người mua mặc định tin tưởng về định vị sang trọng.
Số La Mã thường đi kèm với các mẫu đồng hồ vàng đúc hoặc Demi, tại Việt Nam rất chuộng sự kết hợp này để thể hiện quyền lực và sự giàu có.
Và điểm chung thú vị nhất của chúng chính là cách thể hiện số 4 độc đáo: IIII. Qua nhiều năm tư vấn đồng hồ tại Việt Nam, chúng tôi nhận thấy khách hàng khi mua đồng hồ số La Mã đều thắc mắc về IIII. Nhiều người còn nghi ngờ đây là hàng fake vì “viết sai chính tả”. Thực tế, đây là dấu hiệu của đồng hồ cao cấp chính hãng.
Theo David S. Landes, giáo sư Đại học Harvard, trong cuốn “Revolution in Time” (1983): “The use of IIII instead of IV is not an error, but a deliberate aesthetic choice dating back to the earliest mechanical clocks.”
Tạm dịch: “Việc sử dụng IIII thay vì IV không phải là một lỗi, mà là một lựa chọn thẩm mỹ có chủ ý, bắt nguồn từ những chiếc đồng hồ cơ khí đầu tiên.”
Giải mã: Số 4 La Mã ở mặt đồng hồ là “IIII” chứ không phải “IV”?
Việc sử dụng IIII thay vì IV được giới chuyên môn gọi là “The Watchmaker’s Four” (Số 4 của người thợ đồng hồ). Và đây là 3 nhóm nguyên nhân chính.
1. Số 4 La Mã trên đồng hồ liên quan đến lịch sử, thần thoại
Nhiều người lầm tưởng rằng việc sử dụng ‘IIII’ chỉ là một quyết định ngẫu hứng của các nghệ nhân chế tác. Tuy nhiên, đằng sau bốn vạch thẳng hàng ấy là những giai thoại ly kỳ kéo dài hàng thế kỷ, nơi quyền lực tuyệt đối của các vị vua và nỗi sợ hãi trước thần linh đã định hình nên một quy chuẩn bất di bất dịch trong ngành đồng hồ.
Đồng hồ 4 La Mã thường được viết thành IIII
1.1 Vua Louis XIV của Pháp yêu cầu
Một giả thuyết hiện đại khác là các nghệ nhân đồng hồ truyền tay nhau câu chuyện của vị quân chủ quyền lực nhất Louis Đại Đế (Vua Mặt Trời hay được biết đến với biệt danh Louis le Grand/Le Roi Soleil).
“Vua Louis XIV của Pháp (1638-1715) yêu cầu thợ đồng hồ chế tác cho mình một chiếc đồng hồ.” Lúc bấy giờ ở Pháp công nghệ chế tác đồng hồ cực kỳ phát triển. Ban đầu, các nghệ nhân vẫn viết số 4 La Mã là IV như bình thường, nhưng nhà vua không hài lòng và yêu cầu sửa lại thành IIII.
Vì lý do tương tự như vị thần La Mã Jupiter và ông không muốn 2 chữ trong tên của mình (có giả thuyết cho rằng số IV mang điềm xui xẻo, tượng trưng cho việc “trừ đi mạng sống”) được viết trên đồng hồ. Ban đầu các nghệ nhân vẫn cố gắng bảo vệ quan điểm của mình nhưng nhà vua không đồng tình nên đã sửa lại theo yêu cầu của Vua. Và từ đó số 4 La Mã trên đồng hồ đều được ký hiệu là IIII.
Tuy nhiên, giả thuyết này cũng chưa thực sự làm hài lòng tất cả bởi số IIII đã được sử dụng ở nhiều khu vực và triều đại khác nhau và tên các vị vua đó cũng không có chữ IV.
Vua Louis XIV
1.2 Sự tôn kính cho thần La Mã Jupiter
Khoảng 1500 năm về trước, người La Mã đã sử dụng đồng hồ Mặt Trời, chính là chiếc đồng hồ bỏ túi được tìm thấy trong túi người La Mã.
Lý giải cho việc dùng IIII đó chính là thần thoại về vị thần tối cao của Rome là Jupiter (Thần bầu trời và sấm sét – chúa tể của các vị thần, ngang hàng với thần Zeus trong Thần thoại Hy Lạp).
Theo một số nhà ngôn ngữ học, tiếng Latin của Jupiter được đánh vần là IVPPITER. Vì không muốn đắc tội và bày tỏ sự tôn kính với vị thần này nên đây là lý do đồng hồ hay sách đều không sử dụng IV.
Mặc dù đồng hồ Mặt Trời đã lỗi thời nhưng sự ra đời của ngành chế tạo đồng hồ vẫn sử dụng số IIII như một mục đích truyền thống.
Cách viết số 4 là IIII hết sức phổ biến từ thời La Mã Cổ Đại Nếu chú ý, ta sẽ thấy những chiếc đồng hồ Mặt Trời được chế tạo từ thế kỷ 19 đều được ghi là IIII.
Xem thêm: Chronos – Vị thần thời gian của Hy Lạp và thế giới đồng hồ
2. Lý do thẩm mỹ
Bạn đã bao giờ cảm thấy một chiếc đồng hồ số La Mã trông vừa mắt lạ thường dù không hiểu tại sao? Câu trả lời nằm ở nghệ thuật sắp đặt. Việc sử dụng ký tự IIII thay vì IV không phải là một sự ngẫu nhiên, mà là một mẹo thiết kế tinh tế nhằm tạo ra sự hài hòa cho thị giác, giúp người nhìn cảm thấy dễ chịu và bị thu hút hơn.
2.1 Vì IIII dễ nhớ, dễ viết
Số 4 trong La Mã theo nguyên tắc ký hiệu La Mã được viết là IV. Nhưng IIII lại xuất hiện ở đồng hồ bởi 2 lý do chính:
- Những chiếc đồng hồ nguyên thủy xuất hiện trên các đỉnh nhà thờ và là nơi để những người dân trong thành phố có thể xem giờ. Do đó, để tất cả tầng lớp đều có thể dễ dàng hiểu, IIII được dùng để thay thế cho IV.
- Quay trở ngược về thời Cổ đại và Trung cổ, cụ thể ở Châu Âu, việc lý giải IV tượng trưng cho số 4 thật không dễ với những người không có trình độ học vấn hay học vấn thấp. Đặc biệt là người không biết tính toán thì hiểu phép trừ (IV là 5 – 1) có vẻ quá khó khăn.
Thế nên ở thời La Mã, họ chọn viết số 4 thành IIII cho dễ nhớ. Giống như cách viết số 1, 2, 3 thành I, II, III…Tương tự như thế, số 9 cũng viết thành VIIII thay vì viết IX như kí hiệu La Mã (ký tự số La Mã) thông thường.
2.2 Tính đối xứng, cân bằng thị giác
Nếu chia mặt đồng hồ thành 3 phần với số 4 La Mã ký hiệu là IIII thì các phần sẽ lần lượt là:
- 4 số bắt đầu là I: I, II, III, IIII (tương ứng từ 1 giờ đến 4 giờ).
- 4 số bắt đầu là V: V, VI, VII, VIII (tương ứng từ 5 giờ đến 8 giờ).
- 4 số bắt đầu với X: IX, X, XI, XII (tương ứng từ 9 đến 12 giờ).
Sự đối xứng và thẩm mỹ trên mặt số – Ảnh đồng hồ Longines L4.961.2.11.7
Hoặc có một cách tính khác là nếu chia mặt số đồng hồ với ký hiệu IIII thành hai nửa thì ta sẽ có mỗi nửa bao gồm 14 ký tự (tính các nét gạch).
Về mặt thẩm mỹ, IIII trông dày hơn và đối xứng trực quan với VIII trông đẹp mắt và hài hòa hơn. Nếu dùng IV (2 ký tự), mặt đồng hồ sẽ bị lệch trọng lượng, bên trái (số 8) nặng, bên phải (số 4) nhẹ.
Chính vì thế việc viết số 4 La Mã là IIII giúp cân bằng tỷ lệ trên bề mặt đồng hồ đến sự hoàn hảo nhất.
3. Lý do thực tiễn
Không chỉ có ý nghĩa về lịch sử hay thẩm mỹ, số IIII còn tồn tại nhờ những giá trị thực tiễn không thể phủ nhận. Giúp việc đọc giờ trở nên chuẩn xác hơn và tối ưu hóa quy trình đúc kim loại trong xưởng chế tác.
3.1 Tránh bị nhầm lẫn với VI (số 6)
Cách viết số 4 trong La Mã (IV) gần giống với số 6 (VI) trong các ký hiệu số La Mã. Vì vậy từ xa xưa, ông cha ta đã chọn thiết kế mặt đồng hồ La Mã dựa theo ký hiệu La Mã để tránh bị nhầm lẫn.
3.2 Vì lý do hiệu quả sản xuất
Một số giả thuyết cho rằng việc viết số 4 thành ký hiệu số La Mã: IIII là vì các thợ chế tác đồng hồ bị lười.
Thay vì phải chế tạo nhiều khuôn đúc, họ chỉ cần sử dụng 1 khuôn đúc từ số I, II, III và IIII, vừa nhanh vừa tiện lợi lại tiết kiệm được rất nhiều chi phí, thời gian. Để tạo ra một bộ số đồng hồ đúc bằng kim loại, nếu dùng IIII, người thợ chỉ cần tạo một khuôn đúc gồm: 4 chữ X, 4 chữ V và 20 chữ I. Tỷ lệ này cho phép họ cắt và ghép lại vừa khít thành 4 bộ số đồng hồ hoàn chỉnh mà không dư thừa hay thiếu hụt bất kỳ thanh kim loại nào. Nếu dùng IV, quy trình này sẽ bị lẻ, gây lãng phí vật liệu quý như vàng, bạc.
Tuy nhiên, chúng chỉ thực sự có lý đối với những chiếc đồng hồ áp dụng số kim loại theo khuôn đúc, không áp dụng cho kiểu đồng hồ số sơn.
Nhiều giả thuyết đặt ra giải thích về số 4 La Mã trên đồng hồ hẳn đã khiến bạn không ngờ tới. Và ký hiệu IIII phổ biến từ khi chúng xuất hiện ở đồng hồ nhà thời Well – được xây dựng vào cuối thế kỷ 14 ở Anh.
Thực tế, số IIII dễ đọc và không bị nhầm lẫn với IV (đặc biệt khi IV in ngược). Cùng với đó là sự cân bằng kết hợp giữa truyền thống và thẩm mỹ đã tạo nên tất cả vinh quang của ngành công nghiệp đồng hồ.
Thông tin thú vị: H. Moser & Cie là một trong số ít những nhà sản xuất hiện đại sử dụng IV không bị lộn ngược trên mặt số đồng hồ.
Ưu, nhược điểm của đồng hồ số La Mã
Kiểu dáng mặt La Mã này nhận được sự quan tâm của rất nhiều người yêu mến đồng hồ đeo tay. Trên thị trường cũng có không ít những mẫu mã đồng hồ có mặt số này ra đời.
Ảnh trên tay đồng hồ Citizen NH9130-17A
1. Ưu điểm
Đồng hồ số La Mã rất phổ biến không chỉ về thẩm mỹ và còn hoàn thiện phong cách của người sở hữu.
Đồng hồ mặt số La Mã tôn vinh cho vẻ đẹp của sự cổ điển và yếu tố lịch sử của đế chế thời Trung cổ nên không bao giờ lỗi thời.
Số IIII hiện xuất hiện ở hầu hết các mẫu đồng hồ từ Casio, Seiko, Fossil đến Longines, Rolex, Doxa, Citizen,…Do vậy, về chất lượng của nhà sản xuất đồng hồ bạn hoàn toàn có thể yên tâm.
Vẻ đẹp cổ điển tạo nên phong thái lịch lãm cho phái mạnh khi đeo trên tay và kết hợp với trang phục vest, đồ tây. Với mẫu nữ, mặt số này là gợi ý phù hợp cho phong cách vintage, trưởng thành.
2. Nhược điểm
Tuy vậy, kiểu dáng này chỉ thực sự thu hút một số đối tượng nhất định. Cụ thể, đối tượng tầm trung từ 30 tuổi trở đi và làm trong các môi trường như văn phòng, kinh doanh…lại đặc biệt phù hợp.
Số La Mã cũng không thực sự dễ nhớ đối với tất cả đối tượng. Trong khi số Ả Rập khá phổ biến thì xem giờ bằng số La Mã sẽ gây ra chút khó khăn.
Thị trường hiện nay, những chiếc đồng hồ có mặt số La Mã đa phần chú trọng nhiều hơn về thiết kế, hình dáng bên ngoài hơn là công năng. Các mẫu số La Mã thường thiên về Dress Watch nên ít khi được phủ dạ quang lớn như đồng hồ thể thao, khó xem giờ trong bóng tối.
Giải đáp thắc mắc liên quan
Xoay quanh ký tự IIII và những con số La Mã huyền bí vẫn còn đó những tranh luận chưa hồi kết trên các diễn đàn đồng hồ lớn. Liệu có ngoại lệ nào cho quy tắc này? Hay phong cách này thực sự dành cho ai?
1. Có đồng hồ nào sử dụng IV hay không?
Có, nhưng rất hiếm. Một ví dụ điển hình nhất không phải là đồng hồ đeo tay mà là tháp đồng hồ Big Ben nổi tiếng tại London. Trên đồng hồ đeo tay, một số thương hiệu như Charles Oudin đôi khi phá cách sử dụng IV, nhưng số lượng cực ít.
Moser Venturer với số IV trên mặt số
2. IIII có phải là sai chính tả không?
Không. Trong văn phạm cổ và quy ước của ngành đồng hồ (Horology), IIII là một cách viết được chấp nhận và thậm chí là quy chuẩn của sự cao cấp.
3. Cách đọc số La Mã trên đồng hồ cho người mới
Rất đơn giản, bạn chỉ cần nhớ 3 ký tự gốc:
- I = 1
- V = 5
- X = 10
Nguyên tắc: Đặt bên phải là cộng, đặt bên trái là trừ (Ví dụ: VI là 5+1=6; IX là 10-1=9). Ngoại trừ số 4 La Mã như đã giải thích ở trên thì tất cả các số La Mã trên mặt số đồng hồ đều áp dụng cách đọc này.
4. Số La Mã trên đồng hồ có ý nghĩa gì?
Nó tượng trưng cho di sản (Heritage). Khi đeo một chiếc đồng hồ số La Mã, bạn đang đeo trên tay cả một bề dày lịch sử chế tác hàng trăm năm, thể hiện sự trân trọng những giá trị cốt lõi.
5. Đồng hồ số La Mã phù hợp với phong cách nào?
Đặc biệt phù hợp với phong cách Formal (Trang trọng) hoặc Business Casual. Đây là mảnh ghép hoàn hảo cho những bộ Vest, sơ mi, hoặc trang phục công sở lịch lãm.
Khám phá bộ sưu tập đồng hồ số La Mã tại Đồng Hồ Hải Triều
Nếu bạn đã trót say mê vẻ đẹp cân đối và đầy tính nghệ thuật của những cọc số IIII, hãy ghé thăm Đồng Hồ Hải Triều.
Tại đây, chúng tôi sở hữu bộ sưu tập đồng hồ số La Mã đa dạng từ những thương hiệu hàng đầu thế giới:
- Thụy Sỹ: Longines, Doxa, Titoni, Rado, FC… (đẳng cấp và sang trọng)
- Nhật Bản: Orient, Citizen, Casio, (Bền bỉ và tinh tế)
- Các nước khác: KOI Watch, Saga, DW, Fossil
Khám phá tại: Đồng hồ mặt số La Mã
Về Đồng Hồ Hải Triều:
- Đại lý uy tín từ 1991
- 30+ thương hiệu
- 30+ showroom toàn quốc và Trung tâm sửa chữa bảo hành uy tín.
Nếu bạn yêu thích kiểu dáng này, đến với cửa hàng Đồng Hồ Hải Triều gần nhất để sở hữu chúng.
Có thể bạn quan tâm:
- Ý nghĩa các ký hiệu trên đồng hồ đeo tay đầy đủ nhất từ A – Z
- Tổng hợp 15 kiểu mặt đồng hồ đeo tay phổ biến nhất hiện nay
Ngọc Yến
Duyệt bởi Thanh Thùy
no that bo ich cho toi
Chào anh/chị Oanh
Hải Triều cảm ơn anh/chị đã quan tâm và chia sẻ cùng với Hải Triều ạ, hy vọng đây là những kiến thức bên em có thể giúp ích được cho anh/chị trong khoảng thời gian mình sử dụng đồng hồ.
Những kiến thức đồng hồ Hải Triều chia sẻ sẽ giúp ích được cho anh/chị biết thêm về mảng đồng hồ với nhiều thứ mới mẻ này ạ.
Chúc anh/chị một ngày làm việc thật tốt ạ
-qp-